Historie kuchenne, rzecz o przyjaźni
szwedzko-norweskiej

Film Benta Hamera jest przede wszystkim groteskowym obrazem rodzących się między ludźmi więzi. Pokazuje nam delikatny proces oswajania się z drugą osobą, nie rezygnując przy tym
z absurdalnego humoru i ciepła prostej, domowej historii.

W pierwszych minutach filmu słyszymy, ilustrowany obrazami z laboratoriów, komunikat: "W roku 1944, szwedzkie gospodynie i nauczycielki zajęć praktycznych zakładają instytut badań HFI. Naukowcy prowadzą tam eksperymenty w zakresie wyposażenia kuchni i metod pracy w niej. Celem jest stworzenie nowych, lepszych produktów i poprawienie warunków pracy". Instytut, poszukując nowych rynków zbytu, wybiera się do Norwegii, by poznać sposoby użytkowania kuchni samotnych mieszkańców sąsiedniego kraju. Folke Nilsson, jeden z badaczy, trafia na domostwo Isaka Bjørvika, który pożałował decyzji uczestnictwa w programie i wydaje się - delikatnie rzecz ujmując – niedostępny i oschły. Folke i Isak, dwie zupełnie różne na pierwszy rzut oka osobowości, umieszczone zostają nagle na powierzchni kilku metrów kwadratowych w niecodziennej sytuacji, bo a) Folke siedzi na wysokim aż pod sufit krześle z notesem i ołówkiem, zaznaczając każdy ruch Norwega na kartce z wykresami, b) Isak w kuchni nie gotuje, za to kąpie się albo obcina włosy przyjacielowi z sąsiedniego gospodarstwa. 

Powoli, począwszy od małych gestów – pożyczenia tytoniu czy przyrządzenia kawy, między badającym i badanym nawiązuje się nitka porozumienia. Kiełkuje na naszych oczach zakazana przyjaźń – obserwatorom nie wolno było rozmawiać z badanymi ani włączać się w życie domowe. Kolega po fachu Folkego zostaje zwolniony z pracy za upicie się ze swoim gospodarzem. Kiedy Folke przyznaje się mu, że „też rozmawiał”, brzmi to jak przyznanie się do winy. Norweska produkcja jest komedią, ale porusza uniwersalne, poważne kwestie, takie jak absurdalne sposoby kontrolowania ludzkiego życia, niesnaski między narodami, role społeczne człowieka etc.

Jak na skandynawskie kino przystało, film jest oszczędny w formie, za to pełen wyrazu. Dialogi pozbawione są większego znaczenia – bawią nas sytuacje, obrazy, gesty, mimika. W nich tkwi niezaprzeczalny walor tej wyjątkowej komedii. Isak to postać ujmująca. Bawi i rozczula, a przy tym zaskakuje, np. piwnicą pełną pieprzu albo tym, że sam w sobie odbiera fale radiowe... "Pewnie dlatego, że mam dużo srebrnych plomb", tłumaczy...

Magda Jeziorek

Poprzednie felietony:

Najważniejsze to mieć Kumpli

(Pluszowe) Muminki się cieszą radościa i życiem

"Moje matki" - aholywoodzki smutek

"Jadesoturi" - przeszłe życie, jutrzejsze szczęście

Kaurismäki - raz na komediowo, czyli "Leningrad Cowboys jadą do Ameryki"

Z tęsknoty za melonikiem - "Gang Olsena"

"Idioci", czyli mistrz Dogmy o buncie

"Uczta Babette" - degustacja rozkosznych kontrastów

"Zakochani widzą słonie" - czarno-biały traktat o odpowiedzialności